İndi dünyada hər gün koronavirusdan ölənlərin sayı barədə hesabat alırıq. Bəs dünyada insanların ölümünün əsas səbəbləri nələrdir? Xərçəng, müharibə, terror, bəlkə aclıq və ya cinayət zorakılığı?

Norveçin məşhur elmi nəşri Forskning yazır ki, bəlkə də hər şey sizin düşündüyünüz qədər deyil.

Hər gün dünyada təxminən 150 min insan ölür. Onlardan təxminən 50 mini ürək-damar xəstəliklərindən vəfat edir. 25 mindən çoxu xərçəngdən dünyasını dəyişir.

Bəs qalan 75 min nəfərin ölümünə səbəb nədir? İndi Covid-19-dan ölən gündə 4 min nəfərdən başqa?

Vərəm müharibədən daha təhlükəlidir

Birincisi, mediada daim eşitdiyiniz şeylər: müharibələr və qarşıdurmalar, terrorizm və təbii fəlakətlər. Ancaq əslində dünyada çox az insan bundan ölür. Təbii fəlakətlər səbəbindən gündə cəmi 25 nəfər həyatını itirir. Terrorizm hər gün təxminən 70 insanın həyatını itirir. Müharibələr və qarşıdurmalar orta hesabla 350 nəfəri öldürür.

Bu cür ölüm səbəblərini aradan qaldırmaq üçün çox şey edə bilərik. Buna görə bəşəriyyət müharibələrə, terrorçulara qarşı mübarizəyə və cəmiyyəti təbii fəlakətlərə hazırlamaq üçün böyük vəsait sərf edir.

Mübarizə edə biləcəyimiz daha dörd ölüm səbəbi (bəlkə də daha sadə və daha ucuzdur), vərəm (gündə 3 mindən çox ölüm), HİV / AİDS (təxminən 2.6 min), intihar (təxminən 2.2) min) və malyariya (1,7 min).

Müxtəlif səbəblərə görə, ölümün bu dörd ciddi səbəbi müharibələrdə, terrorizmdə və təbii fəlakətlərdən daha çox həyat almasına baxmayaraq xəbərlərdə daha az əhəmiyyət verilir. Bu da öz növbəsində siyasətçilərin və digər güclü insanların prioritetlərini necə formalaşdırmalarına təsir edir.

Koronavirus haqqında nə demək olar?

Koronavirus pandemiyası səbəbiylə dünyanın çox hissəsi bağlandı. Bu, infeksiyanın yayılmasını yavaşlatmaq və ölüm hallarını azaltmaq üçün edildi. Həm Norveçdə, həm də dünyanın qalan hissəsində ölənlərin sayına çox diqqət yetirilir.

May ayında Covid-19 xəstəliyi, Worldometer-ə görə, hər gün 3,5-6,5 min nəfər arasında həyat sürür.

Eyni zamanda, Norveç və bir çox başqa ölkələr təəccüblü bir şey tapdılar: ümumiyyətlə, koronavirus epidemiyası zamanı insanlar daha az ölməyə başladılar.

Demansdan və koronavirusdan eyni dərəcədə ölürlər

İndi dünyada koronavirusdan ölənlərin sayı, ehtimal ki, sətəlcəm, bronxit və normal mövsümi qrip də daxil olmaqla digər tənəffüs xəstəliklərindən ölənlərin sayından daha aşağıdır.

Görünür ki, Covid-19-dan olduğu kimi hər gün demansdan (yaddaşın, düşüncə tərzinin, davranışın və gündəlik fəaliyyət göstərmək qabiliyyətinin pozulmasının baş verdiyi bir sindrom) çox yaşlı insanlar ölürlər. Norveçdə onlar koronavirusdan daha çox ölürlər.

Artıq qlobal bir böhranın elan edildiyini nə dərəcədə başa düşmək istəyirsinizsə, gələcəkdə buna baxmağa dəyər.

Qeyd etdiyimiz müxtəlif xəstəliklərdən ölüm nisbətləri, Britaniyanın Oksford Universitetində bir təşkilat olan “World in Data” nəşrlərindən götürülmüşdür. Öz növbəsində o, böyük beynəlxalq səhiyyə layihəsinin “Qlobal xəstəlik yükü” (GBD) işi nəticəsində əldə olunan rəqəmləri əsas tutulur. Koronavirus məlumatları istisna olmaqla, 2017-ci il üçün xəstəliklərin ölüm göstəriciləri alınır.

Bu qrafada hər gün müxtəlif səbəblərdən nə qədər insanın öldüyü aydın şəkildə göstərilir.

Bəziləri çox tez ölürlər

Ölüm səbəbləri ölkədən ölkəyə çox dəyişir. Məsələn, Cənubi Afrika və Botsvanada ölümün əsas səbəbi HİV / AİDS-dir, lakin Norveç kimi ölkələrdə bu xəstəliklərdən az adam ölür.

Gec-tez hamımız bu və ya digər səbəbə görə ölürük. Buna görə bəzilərinin niyə əksəriyyətindən daha erkən öldüyünü bilmək daha maraqlı ola bilər. Bəlkə də terrorizmə, müharibələrə və təbii fəlakətlərə bu qədər maraq, qismən çox sayda qurbanlarının qalan hissəsindən xeyli əvvəl ölmələri ilə əlaqədardır. Ümumiyyətlə, eyni şey vərəm, HİV / AİDS, malyariyadan, habelə öz canına qıyanlardan çox sayda ölənə aiddir.

Yoluxucu xəstəliklərdən daha az ölürlər

30 il əvvəl keçmişə nəzər yetirsək, dünyadakı ölümlərin təxminən üçdə birinə yoluxucu xəstəliklər səbəb olur (vərəm, HİV / AİDS və malyariya). Üstəlik u.aq ölümlərinin də sayı çoxdur. Bir çox qadınlar da doğuş zamanı ölür. Ayrıca, bir çox insan aclıqdan vəfat edir.

Bu gün dünyada bu səbəblərə görə ölənlərin sayı 1990-cı illə müqayisədə azalıb. Ancaq yenə də çoxları bu şəkildə keçinirlər.

Dünyadakı bütün ölümlərin dörddə üçü artıq ürək-damar xəstəliyi, xərçəng, xroniki ağciyər xəstəliyi və diabet kimi yoluxucu olmayan xəstəliklərə aiddir.

Norveçdə yoluxucu olmayan xəstəliklər bütün ölümlərin 88% -ni təşkil edir.

Yenə də uşaqlar çox ölür

2017-ci ildə dünyada ölənlərin demək olar ki, yarısı 70-dən yuxarı idi. İnsanlar getdikcə az ömür sürürlər.

1990-cı ildən bəri uşaq ölümü iki dəfə azalmışdır. O vaxt uşaqlar dünyadakı bütün ölənlərin dörddə birini təşkil edib.

Ancaq bu günə qədər dünyada bir çox uşaq beş yaşına çatmamış ölür. 2017-ci ildə Yer kürəsindəki bütün ölümlərin təxminən 10% -i bu yaşdan kiçik olub.

Norveçdə 2017-ci ildə uşaqlar ölkədə ölümlərin yalnız 0,37%-ni təşkil edir.