Müzəffər xalqın qüruru və quruculuq salnaməsi

Şamo Qasımov
YAP Laçın rayon təşkilatının sədr müavini

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edərkən söylədiyi bir fikir son illərin Azərbaycan reallığının mahiyyətini lakonik şəkildə ifadə edir: “Bu gün müzəffər xalq kimi qürurla yaşayırıq, qururuq.”
Bu cümlənin hər bir sözü özündə Azərbaycanın yaxın tarixinin mühüm mərhələlərini ehtiva edir. Burada söhbət yalnız hərbi Zəfərdən və onun yaratdığı qürur hissindən getmir. Fikrin ikinci hissəsi - “qururuq” sözü - Zəfərdən sonrakı dövrün əsas məzmununu, qarşıda dayanan genişmiqyaslı və uzunmüddətli quruculuq prosesini xarakterizə edir. Başqa sözlə, qələbə tarixi hadisə olmaqla yanaşı, yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcı kimi təqdim olunur.
Azərbaycanın müasir tarixində 44 günlük Vətən müharibəsi xüsusi yer tutur. 2020-ci ildə əldə edilmiş hərbi nəticə ilə ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi mərhələ başa çatdı. Prezident İlham Əliyev sonrakı çıxışlarından birində bu reallığı “Azərbaycan xalqı müzəffər xalq kimi yaşayacaq, qürur hissi ilə yaşayacaq” sözləri ilə ifadə etmişdi.
Lakin qələbənin tarixi əhəmiyyəti yalnız döyüş meydanındakı nəticələrlə məhdudlaşmır. Müharibədən sonrakı mərhələ qarşıya tamamilə fərqli vəzifələr çıxardı: dağıdılmış şəhərlərin və kəndlərin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi, sosial və iqtisadi həyatın bərpası, tarixi-mədəni irsin dirçəldilməsi. Bu mənada “qürurla yaşamaq” ilə “qurmaq” bir-birini tamamlayan iki anlayışdır.
Otuzillik işğal dövründə Azərbaycanın işğal altında qalan ərazilərində yaşayış məntəqələri, tarixi və dini abidələr, mədəniyyət nümunələri ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Prezidentin sentyabrın 15-dəki çıxışında da vurğulandığı kimi, azad edilmiş ərazilərdə bərpa prosesinin miqyası olduqca genişdir. Dövlət başçısı 15 min kvadratkilometrə yaxın ərazidə aparılan işlərə diqqət çəkərək, bir neçə il ərzində həmin ərazilərdə həyata keçirilən dəyişiklikləri Azərbaycanın quruculuq siyasətinin mühüm istiqaməti kimi təqdim edib.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələrə yalnız tikinti prosesi kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Burada söhbət yaşayış məkanlarının yenidən formalaşdırılmasından, iqtisadi fəaliyyətin bərpasından, nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsindən, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı üçün şərait yaradılmasından gedir. Deməli, “qururuq” ifadəsi geniş sosial, iqtisadi və humanitar məzmun daşıyır.
Zəfərdən sonrakı Azərbaycan reallığının başqa mühüm cəhəti isə tarixi yaddaşla gələcəyə baxışın paralel aparılmasıdır. Azərbaycan xalqı özünün keçdiyi ağır yolu, şəhidlərin fədakarlığını və Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfəri unutmur. Eyni zamanda, gələcəyin qurulması üçün yalnız keçmişin xatirələri ilə kifayətlənməyin mümkün olmadığı da aydındır. Qələbənin davamlı nəticəsi onun yaratdığı imkanlardan səmərəli istifadə etmək, azad edilmiş əraziləri yenidən həyat məkanına çevirməkdir.
Bu baxımdan Prezidentin həmin fikrindəki “qürur” sözü həm tarixi yaddaşı, həm də milli özünüdərki ifadə edir. “Qururuq” sözü isə bu qürurun əməli fəaliyyətlə tamamlanmasını bildirir. Çünki hər bir tarixi qələbənin davamlı əhəmiyyəti sonrakı nəsillər üçün hansı mirasın yaradılmasından da asılıdır.
Sentyabrın 15-də keçirilən görüşün başqa bir mühüm məqamı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Prezidentin qəbul etdiyi nümayəndə heyətində Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri ilə yanaşı, müxtəlif dini və elmi qurumların nümayəndələri də yer alıblar. Görüşün Bakıda TDT Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı və Seyid Yəhya Bakuvi Şirvaniyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransla eyni vaxtda keçirilməsi Azərbaycanın dini-mədəni dialoq platforması kimi rolunu da gündəmə gətirib.
Seyid Yəhya Bakuvi irsinin müzakirə olunması da təsadüfi deyil. XV əsr Azərbaycan fəlsəfi və mənəvi fikir tarixinin mühüm simalarından olan Yəhya Bakuvi Şirvani öz irsi ilə Azərbaycanı daha geniş Şərq intellektual və mənəvi məkanının tərkib hissəsi kimi səciyyələndirən şəxsiyyətlərdəndir. Onun irsinə həsr olunan beynəlxalq tədbirin Bakı kimi bir məkanda keçirilməsi Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunması baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Burada diqqətçəkən digər məqam Zəfər və quruculuq anlayışlarının mənəvi dəyərlərlə əlaqələndirilməsidir. Azərbaycanın dini-mədəni tarixində formalaşmış tolerantlıq və birgəyaşayış ənənələri müasir dövrdə də dövlətin ictimai həyatında öz əksini tapır. Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarında Azərbaycanda dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyətinə toxunulub, ölkədə müxtəlif dini icmaların birgəyaşayış təcrübəsi vurğulanıb.
Bu mənada sentyabrın 15-dəki görüş yalnız dini məsələlərin müzakirəsi ilə məhdudlaşmır. Görüşün iştirakçıları Türk dünyası, İslam coğrafiyası və Qafqaz arasında əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərini təmsil edirlər. Belə platformalar dini-mənəvi irsin qorunması ilə yanaşı, qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsinə də şərait yaradır.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də Zəfərin yaratdığı yeni reallığı dayanıqlı inkişafla möhkəmləndirməkdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda görülən işlərin miqyası bu prosesin bir neçə illik layihə deyil, uzunmüddətli inkişaf strategiyasının tərkib hissəsi olduğunu göstərir. Yeni yollar, yaşayış məntəqələri, məktəblər, səhiyyə müəssisələri, enerji və kommunikasiya infrastrukturu yalnız fiziki obyektlər deyil, qayıdışın və normal həyatın əsas elementləridir.
Bu prosesin mərkəzində isə insan amili dayanır. Çünki quruculuğun əsas məqsədi təkcə dağıdılmış binaların yerində yeni binaların ucaldılması deyil. Əsas məqsəd insanların doğma yurdlarında təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat şəraitinin yaradılmasıdır. Bu baxımdan Böyük Qayıdış prosesi Zəfərin sosial nəticələrinin ən mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezidentin “müzəffər xalq kimi qürurla yaşayırıq, qururuq” fikri məhz bu məqamda daha geniş məna qazanır. Qürur keçmişin, quruculuq isə gələcəyin ifadəsidir. Birincisi tarixi yaddaşı yaşadırsa, ikincisi həmin yaddaşın üzərində yeni inkişaf mərhələsi formalaşdırır.
Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı dövrü beləliklə, iki paralel prosesin vəhdəti kimi xarakterizə olunur: tarixi nailiyyətlərin qorunması və yeni reallıqların yaradılması. Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, qazilərin xidmətlərinin qiymətləndirilməsi, azad edilmiş ərazilərin bərpası, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı və ölkənin inkişafının davam etdirilməsi bu mərhələnin bir-biri ilə bağlı istiqamətləridir.
Tarixin böyük dönüş nöqtələri yalnız əldə olunan qələbə ilə deyil, həmin qələbədən sonra yaradılan yeni həyatla ölçülür. Bu baxımdan “qürurla yaşayırıq, qururuq” fikri Azərbaycanın müharibədən sonrakı mərhələsinin əsas məzmununu ifadə edən siyasi-publisistik tezis kimi diqqəti cəlb edir. Azərbaycan üçün Zəfər artıq tarixdir; quruculuq isə davam edən prosesdir. Bu prosesin nəticəsi gələcək nəsillərin hansı Azərbaycanı görəcəyini müəyyənləşdirəcək.
Məhz buna görə də bugünkü Azərbaycan reallığında Zəfərin mənası yalnız keçmişə baxaraq qürur duymaq deyil, həm də həmin qələbənin yaratdığı imkanlardan istifadə etməklə gələcəyi qurmaqdır. Tarixi Zəfər xalqın yaddaşında yaşayır, quruculuq isə həmin Zəfəri gələcəyin reallığına çevirir.